Selasa, 16 Januari 2018

Dakkira Ora Kabeh

Gambar kapetik saka paxabay.com
Aku nyumbang ing omahe paklik. Nalika jagongan sinambi mangan jajan kang disogatake marang tamu (aku ya kalebu tamu), aku matur marang paklik. Ora serius pangucapku. Sante banget. Isine, yen paklik lan bulik wiwit saiki sampun rampung “tugase”. Rampung tugas momong putrane, maksudku. Awit, putra ragile wis ketemu jodho. Lungaku karo ibune bocah-bocah lan si ragil nyumbang ya amerga ana pahargyan nenikahan kuwi. 

Apa sing dakgagas pranyata beda karo kang dipungagas paklik. Awit, nalika aku matur yen paklik lan bulik sampun bebas tugas momong putra, paklik ngendika durung rampung. Panjenengane ngendika yen isih kagungan tugas, yaiku “momong” putu. Perangan iki malah luwih abot, ngono ature paklik. Awit, ing wektu sepuh sampun pensiun, boten  saged nyambi kana-kene kaya rikala enom, ananging isih mikir  ngragati putu. 

Aku banjur kepancing mikir. Kang dak pikir, mbah kakung. Mbah kakung kagungan prinsip kang beda karo mbah-mbah sanese, kalebu paklikku. Prinsipe ngene, mbah kakung wis ora kersa repot kang kaping pindha. Sepisan, sampun ngrumati putra-putrine. Ngragati saka cilik nganti dewasa, yaiku nganti nikahake. Tegese, wis ngeterake putra-putrine tumeka ing tahap kang pantes dieculake. Wis wani diomah-omahake kudune ora ngrusuhi maneh. Pancen kudu mangkono lumprahe. Ana bab apa wae, mesthine kudu dirampungake dhewe.

Mula mbah kakung ora kersa yen direpoti putu. Kayata momong. Dititipi putu awit ibu-bapake repot, kalebu repot nyambut gawe, mbah kakung mesthi nolak. Awit, mesthi bakal ngrepoti. Ini kang dening mbah kakung kasebut ngrepoti kang kaping pindha. Mbah kakung ora kersa kang kaya ngene iki. Anak ya kudu dirumati ibu-bapake; ora dirumati mbahe.

Dak gagas, prinsipe mbah kakung iki ora salah. Malah kepara bener. Awit, kanthi ngono mbah kakung ora manjakake putra-putrine kang wis omah-omah. Supaya ben bisa dadi wong tuwa kang bener. Duwe tanggung jawab marang anak. Bab lelakon urip kang ngono kuwi, repot utawa ora repot (susah-seneng), saben wong mesthi kudu nglakoni. Ora kok mung enak-enak. Dadi ibu-bapak wis lumprahe ngrumati anak. 

Mbalik ing babagan paklik. Dadine aku rada ora srek karo apa kang katindakake. Lha wis sepuh kok ya repot-repot ngrumati putu. Mbokyaa cukup mikir kahanane dhewe. Ngrasakake ing yuswa sepuhe kanthi ayem. Yen mung paring pambiyantu sithik-sithik iku kuwajiban. Ora banjur nanggung sakabehe. Kang tembene malah gawe ora ayem ing ati: nggresula. 

Ananging babagan kaya ngono kuwi gampang tinemu ing tengah-tengahe masyarakat. Cacahe akeh. Dadi ya ora mung paklikku. Ana mbah-mbah liyane kang nindakake. Ana kang ngrasakake abot, nanging tetep nindakake awit mesakake putra-putrine. Ngerti yen ing kanyatan putra-putrine ngadhepi kerepotan, masak ora ditulungi. Mesakake ah, mangkono lumprahe panggagasipun mbah-mbah. Ana uga kang ngrasakake seneng. Sanajan direpoti putu, ora nate nggresula. Malah bingah awit anane putu ing sacedhake kaya hiburan.

Mula akeh mbah kang boten susah sanajan kudu nyukupi kabeh kang dijaluk putu. Kepengin iki dituruti; kepengin iku dituruti. Sanajan ngetokake duwit akeh, ora dadi sedihe ati. Aku duwe mitra ing papan panggaweyan kang duwe prinsip kuwi. Yen crita, bab apa wae kang disuwun wayahe, mesthi dianani. Ora ngetung pira enteke. Apamaneh yen mbahe putri, ngono pangandikane mitraku. Mbah putri kepara malah nguja. Sakepingine wayahe, paribasane apa wae, diwujudake. Lha ya wis, nek ngono!

Sabtu, 30 Desember 2017

Lagu Indonesia Raya lan Pancasila ing Selapanan RT

Selapanan RT rutin katindakake ing wilayah rukun tetangga (RT) ing kampungku. Selapanan RT kuwi mung sebutan wae. Tegese, warga RT ing kampungku nganakake kumpulan saben selapan. Selapan kuwi 35 dina. Dadi, saben 35 dina warga RT ing kampungku kumpulan. Rutin. Kejaba yen ana alangan. Alangan kuwi ora mung ditegesi prahara. Bisa wae selapanan ora dianakake amerga ana kegiatan liya sing luwih penting, kayata pas wulan Pasa lan riyaya Idul Fitri.
Selapanan RT kuwi sing nekani bapak-bapak. Dadi, saben kulawarga mesthi ana wakile. Yen ora bapak, biasane diwakili anake lanang. Ora ana ibu-ibu utawa anak wedok makili kulawarga nekani selapanan RT. Yen ibu-ibu ana kumpulan dewe. Sebutane kumpulan PKK. 
Selapanan RT kuwi dianakake kanthi cara giliran. Muter saka kulawarga siji lan sijine. Ora bisa dobel. Awit wis dijadwal. Upamane, selapanan RT saiki ing omahe si A, selapanan RT sabanjure  ing omahe si B. Nganti kabeh warga wis kapanggonan selapanan, lagi muter maneh saka wiwitan. Dadi, muter-muter terus. 

Ing selapanan RT lumprahe Ketua RT maringi kabar marang wargane. Bab apa wae kang penting. Bisa bab administrasi RT, rukun warga (RW), lan desa kang ana gandeng cenenge karo kabutuhane warga. Bisa wae bab keamanan, kesehatan, lan liya-liyane. Kejaba kuwi, ana uga pengurus liyane, contone bendahara kang nglaporake bab keuangan RT. Uga ana tanya-jawab antarane warga karo pengurus. Dadi, kumpulan utawa selapanan RT kuwi kanggo ngrembug apa wae bab kabutuhane warga lan kemajuane RT.
Meh saben selapanan RT, kepala dusun (kadus) rawuh. Kabar kang durung kawartakake dening Ketua RT, kadus kang nglengkapi. Umume kabar-kabar saka pamerintahan desa. Bab iki kadus kang paling ngerti awit saben dina ngantore ing bale desa. Kala-kala Ketua RW rawuh ing selapanan RT. Informasi kang diwartakake lumrahe ora beda karo Ketua RT lan kadus. Mung informasi-informasi khusus RW kang beda. Mula informasi bab ke-RW-an diumumake ing selapanan RT. Awit pamerintahan RW secara hierarki ana ing dhuwure pamerintahan RT. Dadi, Ketua RW uga melu ngupayakake kemajuane RT. Apik eleke RT, Ketua RW ya melu tanggung jawab.
Ana kang beda karo selapanan-selapanan RT sadurunge, selapanan RT ing pungkasane taun 2017 iki ana bab kang khusus. Apa kuwi? Nalika miwiti acara ana nyanyi Indonesia Raya dhisik. Kabeh ngadeg. Kaya bocah-bocah sekolah nalika nyanyi lagu kebangsaan kuwi kanggo ngiringi munggahe gendera abang-putih. Ora ana siji-sijia warga sing ndhodhok. Ora ana sing gojegan. Kabeh nindakake kanthi khidmat. Sanajan swarane ora apik kaya swarane paduan swara, yen dirungokake kanthi tenanan, ngresep sajroning ati. 

Kejaba kuwi, sabubare nyanyi Indonesia Raya, para warga ngucapake Pancasila. Kawiwitan saka sila kapisan nganti kalima. Kaucapake bareng. Posisine isih ngadeg. Ora ana warga sing guyonan. Tanpa panyuwun, kabeh ngucapake kanthi seru. Semangate katon cetha. Kabeh duwe rasa empati marang leluhur-leluhur kang wis ngedegake negara Indonesia. Perjuangane para pahlawan kaya-kaya nyemangati warga nyuwarakake ukara-ukara kang tinulis ing teks Pancasila.
Aku banjur mikir yen selapanan utawa kumpulan RT ana  bab kang anyar, iki mesthi ora mung ing kampungku. Ing papan liya mesthi ana uga. Sebab, iki mesthi wis dadi program pamarintah. Pancen apik. Supaya warga masyarakat ora nganti lali lagu Indonesia Raya lan teks Pancasila. Ing wektu-wektu iki lumprahe lagu Indonesia Raya lan teks Pancasila mung dinyanyekake lan diucapake yen pas pitulasan. Dadi, setaun sepisan, ngepasi wulan Agustus. Tirakatan malam pitulasan ing saben kampung para warga mesthi nyanyi Indonesia Raya lan nyuwarakake teks Pancasila. 
Kajaba cikben ora lali, lumantar nyanyi Indonesia Raya lan ngucapake teks Pancasila, nilai-nilai kebangsaan lan kejuangan ngresep ing jiwane warga masyarakat. Supaya ing bebrayan bisa ginayuh urip aman, tentrem, santosa, lan sejahtera. Awit wong siji lan sijine; golongan siji lan sijine padha guyup rukun. Bab kebersamaan, toleransi, persatuan, lan kesatuan saya diperkuwat. Iku kang bakal ndadekake bangsa Indonesia dadi luwih santosa lan sugih.

Mbangun kasantosaning bangsa Indonesia pancen kudu diwiwiti saka kampung-kampung. Saka lingkungan kang ciut.  Awit, ing kono sesambungan paseduluran isih kuwat karasakake. Yen ing saben kampung ing wewengkon Indonesia kapupuk semangat paseduluran, kaya kang sinerat ing lagu Indonesia Raya lan teks Pancasila, ora mokal ing tembe bangsa Indonesia dadi bangsa kang luwih maju. Ayo budayakake nyanyi Indonesia Raya lan ngucapake teks Pancasila nalika miwiti kumpulan utawa selapanan RT ing saben kampung ing wewengkon Indonesia!

Rabu, 27 Desember 2017

Maem

Ndeleng bocah-bocah padha maem mesthi wae seneng. Apa maneh yen maeme telap-telep. Lahap banget. Nganti entek, ora sisa, tanpa ngongkon. Yen biasane rada meksa, dumadakan dadi ora meksa jelas ndadekake ati seneng. 

Tambah saya seneng yen maem bebarengan. Aku ndeleng anakku loro maeme bareng wae senenge ramekakat. Lungguh adhep-adhepan. Ing sangarepe ana panganan. Sakarone katon menikmati banget. Maem karo guyan-guyon, ngomang-ngomong, kok ya katon nyenengake. Aku banjur nyedak, njupuk sithik,  ngicipi. Anakku sakarone dadi malah saya seneng awit bapake gelem ngrasakake. Kaya-kaya maringi tanda yen aku uga seneng panganan asil masakane.

Kenthang lan jamur goreng kang lagi dimaem kuwi pancen masakane anakku sakarone. Wiwit ngoceki, ngirisi, nganti nggoreng kenthange, kabeh ditandangi dhewe. Semono uga ngumbah, ngopesi, mbumboni, lan nggoreng jamure. Pokoke kabeh dilakoni dhewe.  Ibune ora ing omah, lagi kerja, dadi ora ana kang ngewangi. Dene aku kang ana ing omah, mung ndeleng wae.

Aku seneng ndeleng bocah-bocah padha masak. Adine kang lagi klas IV mung ngewangi. Sanajan mung ngewangi, pakaryan iku kalebu pakaryan wigati. Awit, ngoceki, ngumbah, lan ngirisi kenthang mbutuhake ketrampilan. Bagean nggoreng ditangani mbakyune. Wis klop. Ana kang nyiapake bahan, ana kang nggoreng. 

Pangalaman penting kaya ngono kuwi bisa dialami sakarone nalika liburan. Liburan dadi wektu penting kanggo mbangun rakete paseduluran. Uga sinau bareng bab-bab kang ora disinaoni ing sekolahan. Ananging,  bab-bab kuwi dibutuhake ing sajroning urip. Yen wektu durung dewasa wis pinter tandang gawe kang ana sesambungane karo bageane, ing tembe ora bakal kangelan.

Bocah-bocah wedok kang wis bisa masak, sanajan mung kenthang lan jamur goreng, kalebu wis apik. Ana pengalaman penting. Ora saben bocah wedok duwe pengalaman kaya ngono kuwi. Tergantung lingkungan kulawargane. Yen ana ing lingkungan kulawarga saben pagawean dicandak pembantu, pangalaman ngono kuwi ora bakal tinemu. Ananging, yen ana ing lingkungan kulawarga tanpa pembantu, pangalaman ngono kuwi gampang dilakoni. Kaya dene kang dialami anakku sakarone.

Ananging, ana bab kang aku kurang sarujuk. Yaiku yen wis maem jinis panganan kaya ngono kuwi, kenthang lan jamur goreng, lumrahe anak-anakku wis ora gelem maem sega. Aku mikir yen mung maem jinis panganan kuwi kurang mantep. Awit, biasane maem sega. Kaya bapak lan ibune. Aku lan ibune bocah-bocah yen ora mangan sega ora mantep. Yen mung mangan jinising panganan kaya kenthang lan jamur goreng dakanggep jaminan utawa makanan ringan. Beda yen sawise maem sega, lagi maem makanan ringan. Aku ora apa-apa. 

Tambah ora seneng maneh yen anakku sakarone maem kenthang lan jamur goreng nganggo saos. Ananging, yen dakpenggak ana alasane. Alasane klasik banget, yaiku ora terus-terusan wae kok! Mung ngono. Ananging,  alasan iku gawe aku “ngalah” awit alasan iku pancen bener. Anakku sakarone ora terus-terusan migunakake saos saben maem. Ananging, saben wong tuwa nduweni rasa kuwatir dampak sabanjure. Minimal yen bocah nganti ketagihan migunakake saos. 

Ya dakbalekake maneh marang bab-bab kang pisitif. Maem kenthang lan jamur goreng masakane dhewe ana untunge. Sepisan, bocah-bocah padha guyup gotong royong masak bareng. Kaping loro, bocah-bocah duwe ketrampilan masak  kang migunani ing wektu-wektu sabanjure. Kaping telu, bocah-bocah ngalami dhewe yen arep ngrasakake enak iku kudu ana proses kang dilakoni. Kaping papat, asile masakan luwih sehat. Lan, sing kaping lima, luwih irit.