Untunge yen Nglayani

Gambar kapethik saka lampusatu.com

Nglayani wong liya iku ana untunge. Apa maneh yen cacahe wong kang dilayani akeh. Panggonane beda-beda. Ana sing ning kana, ana sing ning kene. Para kadang kang wis nate nglakoni, mesthi wae wis nemu untunge.

Sepisan, kenal marang wong akeh. Lanang-wadon, tuwa-enom, gedhe-cilik, sugih-mlarat,  lan sakpanunggalane. Wong akeh mau mesthi beda-beda watake. Mula para kadang kang wis nate nglakoni, mesthi ngerti macem-macem watak. Luwih saka itu, kang luwih wigati, mangerteni kepriye carane mbangun pacelathon. 

Mbangun pacelathon karo liyan kasebut wigati awit perangan iku sing bisa nuwuhake sesambungan apik utawa ora apik. Yen pacelathon kang kabangun nyenengake, mesthi apik. Yen apik, sesambungan sangsaya kepenak ing wektu-wektu sakbanjure. Nanging, yen pacelathon kang kabangun ora nyenengake, mesthi ora apik. Dadine, sesambungan ora kepenak. Sesambungan bisa pedhot.

Para kadang kang wis kulina nglayani akeh wong, mesthi pinter ing babagan mbangun pacelathon. Awit ing salawase nglayani marang wong, mesthi entuk kawruh akeh. Kawruh babagan bedane mbangun pacelathon karo wong siji lan sijine. 

Yen mbangun pacelathon karo wong tuwa kudune piye, yen karo wong enom kudune piye. Yeng pacelathon karo wong lanang kudune piye, yen karo wong wadon kudune piye. Ya semono uga yen wicara karo liyane. Lumantar kuwi kabeh, para kadang sing kulina nglayani wong akeh, mesthi luwih kendel, pinter, lan trampil ing babagan sesambungan karo liyan.

Kaping loro, ngerti panggonan endi-endi. Yen wis ngerti panggonan endi-endi, bisa dadi jujugane liyan kang kepengin takon alamat. Alamat sing didudohake mesthi pener. Ora bakal nyasarake. Yen ora nyasarake, mesthi wae luwih efektif lan efisien. Kahanan ngono kuwi mesthi nyenengake liyan. Para kadang kang bisa nyenengake liyan, mesthi bungah ta?

Gawe bungahe wong liya, jarene para wasis, padha karo ibadah. Apik tenan yen ngono. Babagan gawe bungahe liyan, aku kudu sinau. Awit, ing salawase urip iki, aku rumangsa  durung bisa mujudake. Malah kepara kosokbaline, bisa gawe susahe liyan. 

Balik ing babagan nglayani liyan. Kajaba dadi jujugane liyan takon alamat, para kadang kang nglayani liyan weruh papan-papan wigati. Papan-papan wigati iku bisa arupa apa wae. Saka gedung-gedung pemerintah, swasta, nganti lapak-lapak kanggo dodol gethuk, jagung bakar, sate ayem, lan sakpanunggalane. Apa wae kang  ana ing sakpinggire dalan sing diliwati para kadang mau, bisa dideleng lan dadi kawruh.

Mesthi beda karo kadang sing ora nate nglayani liyan. Apa maneh yen ing omah wae. Ora nate metu-metu. Mbokmanawa kawruhe ora akeh. Malah bisa wae ora duwe kawruh babagan kahanan ing njaba omah. Mangka kawruh njaba omah gedhe paedahe.

Tumprape kadang kang demen nglayani, mesthi wae isih ana maneh kauntungan-kauntungan liyane kang ditemu lan dadi kawruh. Dadi, para kadang sing seneng nglayani marang liyan, mesthi wae akeh kawruhe. 

Manuk Ngoceh

Manuk ngoceh wayah awan

ngilangake rasa gerah 

awit sumelete srengenge 

nganti nggaringake gegodhongan

nganti mlethekake lemah sawah

Ngoceha sajrone ati iki 

kang lagi goreh 

awit getase tali katresnan

wis rantas babar blas

tanpa ana tilas

Ngoceha sing seru, ayo ngoceha

gawea aku lan slirane bungah

ora susah, sanajan pisah

  

Korona: Desa lan Kutha

ilustari kapethik saka: https://internasional.kompas.com

Tumprape wong desa, virus korona utawa kang kasebut 2019-nCoV, ora katon dampake. Awit, wong desa lumrahe sesambungane ing bebrayan winates. Ora adoh; ora amba. Cukup ing lingkungane dhewe. Golek sandhang pangan ing papan kang cedhak karo omah. Dadi, anane virus korona kang kaya-kaya nggegirisi donya, ora nggegirisi wong-wong desa.

Wong desa tetep sregep nyambut gawe yen wektune nyambut gawe. Sing panggawene ing sawah, ya nyambut gawe ning sawah; sing panggawene ing pabrik, ya nyambut gawe ing pabrik; sing nyambut gawe ing perangan liya, ya nyambut gawe kaya lumrahe. Ora ana sing rumangsa nyambut gawene keganggu.

Iki sing dakdeleng ing dhaerahku, Kudus, Jawa Tengah. Sanajan, ing kono ana salah sawijine rumah sakit kang nyediakake kamar perawatan kanggo pasien jalaran virus korona. Mesthi wae kuwi sifate mung kanggo jaga-jaga utawa antisipasi. Nganti saiki ora ana kabar bab pasien kasebut. Yen wis ana pasien jalaran virus korona, mesthi wae kabare wis nyebar ing masyarakat. Ambyar.

Mula, kahanan masyarakat ing dhaerahku adem ayem. Kabeh katon gumregut nglakoni panggaweane dhewe-dhewe. Yen esuk, ing dalan-dalan rame. Semana uga yen awan lan sore. Pating sliwer montor lan mobil. Ora ana sing nganggo masker kanggo nutupi cangkem lan irunge. Kalebu wong-wong kang ana ing pusat-pusat keramean, ora migunakake masker.  Kahanan iku nggambarake yen masyarakat desa  pracaya ora ana virus korona ing dhaerahe.

Kahanan ing dhaerah beda karo kahanan ing kutha gedhe. Maca warta ing koran, deleng warta ing televisi, lan melu perkembange warta ing medsos, kita bisa mangerteni kahanan ing kutha gedhe. Kanyatan ing kutha gedhe akeh wong padha giris marang virus korona. Kanyatan iku wajar wae amarga ing kutha gedhe dadi papan patemungane wong akeh. Saka endi wae ana, kalebu saka mancanegara. 

Mula, wong-wong ing kutha gedhe, luwih-luwih ing papan-papan kang umume ditekani wong akeh, pada nganggo masker. Yen bisa malah  ngurangi lelungan. Ning omah wae. Kumpul karo kulawarga. Iku mono kanggo jaga awak supaya tetap aman.

Nganti kaya ngono kuwi kahanane. Wong kaya-kaya dipageri. Ora bisa bebas kaya adat sabene. Yen biasane, bisa mrana mrene; yen saiki, ora bisa mrana mrene. Malah, wong-wong kang adat sabene plesir menyang mancanegara, saiki plesir menyang obyek-obyek wisata domestik. Dadi, amarga ana virus korona, ing dina-dina iki obyek-obyek wisata domestik ngasilake pametu luwih akeh tinimbang kaya adat sabene.

Wong-wong kutha (ing Indonesia) kang adat sabene plesiran ing mancanrgara awit golek sesenengan utawa nglakoni bisnis, wektu-wektu iki leren dhisik. Awit, ing saperangan mancanegara ana sing konangan yen wargane ana sing kena virus korona. Mula, yen mung plesiran kanggo seneng-seneng cukup ing destinasi-destinasi wisata domestik. Kanthi ngono, perekonomian ing sakitere destinasi-destinasi wisata sansaya mundhak, bisa nyejahterakake masyarakat. Muga-muga ya.

Dakkira Ora Kabeh

Gambar kapetik saka paxabay.com

Aku nyumbang ing omahe paklik. Nalika jagongan sinambi mangan jajan kang disogatake marang tamu (aku ya kalebu tamu), aku matur marang paklik. Ora serius pangucapku. Sante banget. Isine, yen paklik lan bulik wiwit saiki sampun rampung “tugase”. Rampung tugas momong putrane, maksudku. Awit, putra ragile wis ketemu jodho. Lungaku karo ibune bocah-bocah lan si ragil nyumbang ya amerga ana pahargyan nenikahan kuwi. 

Apa sing dakgagas pranyata beda karo kang dipungagas paklik. Awit, nalika aku matur yen paklik lan bulik sampun bebas tugas momong putra, paklik ngendika durung rampung. Panjenengane ngendika yen isih kagungan tugas, yaiku “momong” putu. Perangan iki malah luwih abot, ngono ature paklik. Awit, ing wektu sepuh sampun pensiun, boten  saged nyambi kana-kene kaya rikala enom, ananging isih mikir  ngragati putu. 

Aku banjur kepancing mikir. Kang dak pikir, mbah kakung. Mbah kakung kagungan prinsip kang beda karo mbah-mbah sanese, kalebu paklikku. Prinsipe ngene, mbah kakung wis ora kersa repot kang kaping pindha. Sepisan, sampun ngrumati putra-putrine. Ngragati saka cilik nganti dewasa, yaiku nganti nikahake. Tegese, wis ngeterake putra-putrine tumeka ing tahap kang pantes dieculake. Wis wani diomah-omahake kudune ora ngrusuhi maneh. Pancen kudu mangkono lumprahe. Ana bab apa wae, mesthine kudu dirampungake dhewe.

Mula mbah kakung ora kersa yen direpoti putu. Kayata momong. Dititipi putu awit ibu-bapake repot, kalebu repot nyambut gawe, mbah kakung mesthi nolak. Awit, mesthi bakal ngrepoti. Ini kang dening mbah kakung kasebut ngrepoti kang kaping pindha. Mbah kakung ora kersa kang kaya ngene iki. Anak ya kudu dirumati ibu-bapake; ora dirumati mbahe.

Dak gagas, prinsipe mbah kakung iki ora salah. Malah kepara bener. Awit, kanthi ngono mbah kakung ora manjakake putra-putrine kang wis omah-omah. Supaya ben bisa dadi wong tuwa kang bener. Duwe tanggung jawab marang anak. Bab lelakon urip kang ngono kuwi, repot utawa ora repot (susah-seneng), saben wong mesthi kudu nglakoni. Ora kok mung enak-enak. Dadi ibu-bapak wis lumprahe ngrumati anak. 

Mbalik ing babagan paklik. Dadine aku rada ora srek karo apa kang katindakake. Lha wis sepuh kok ya repot-repot ngrumati putu. Mbokyaa cukup mikir kahanane dhewe. Ngrasakake ing yuswa sepuhe kanthi ayem. Yen mung paring pambiyantu sithik-sithik iku kuwajiban. Ora banjur nanggung sakabehe. Kang tembene malah gawe ora ayem ing ati: nggresula. 

Ananging babagan kaya ngono kuwi gampang tinemu ing tengah-tengahe masyarakat. Cacahe akeh. Dadi ya ora mung paklikku. Ana mbah-mbah liyane kang nindakake. Ana kang ngrasakake abot, nanging tetep nindakake awit mesakake putra-putrine. Ngerti yen ing kanyatan putra-putrine ngadhepi kerepotan, masak ora ditulungi. Mesakake ah, mangkono lumprahe panggagasipun mbah-mbah. Ana uga kang ngrasakake seneng. Sanajan direpoti putu, ora nate nggresula. Malah bingah awit anane putu ing sacedhake kaya hiburan.

Mula akeh mbah kang boten susah sanajan kudu nyukupi kabeh kang dijaluk putu. Kepengin iki dituruti; kepengin iku dituruti. Sanajan ngetokake duwit akeh, ora dadi sedihe ati. Aku duwe mitra ing papan panggaweyan kang duwe prinsip kuwi. Yen crita, bab apa wae kang disuwun wayahe, mesthi dianani. Ora ngetung pira enteke. Apamaneh yen mbahe putri, ngono pangandikane mitraku. Mbah putri kepara malah nguja. Sakepingine wayahe, paribasane apa wae, diwujudake. Lha ya wis, nek ngono!

Lagu Indonesia Raya lan Pancasila ing Selapanan RT

Selapanan RT rutin katindakake ing wilayah rukun tetangga (RT) ing kampungku. Selapanan RT kuwi mung sebutan wae. Tegese, warga RT ing kampungku nganakake kumpulan saben selapan. Selapan kuwi 35 dina. Dadi, saben 35 dina warga RT ing kampungku kumpulan. Rutin. Kejaba yen ana alangan. Alangan kuwi ora mung ditegesi prahara. Bisa wae selapanan ora dianakake amerga ana kegiatan liya sing luwih penting, kayata pas wulan Pasa lan riyaya Idul Fitri.

Selapanan RT kuwi sing nekani bapak-bapak. Dadi, saben kulawarga mesthi ana wakile. Yen ora bapak, biasane diwakili anake lanang. Ora ana ibu-ibu utawa anak wedok makili kulawarga nekani selapanan RT. Yen ibu-ibu ana kumpulan dewe. Sebutane kumpulan PKK. 

Selapanan RT kuwi dianakake kanthi cara giliran. Muter saka kulawarga siji lan sijine. Ora bisa dobel. Awit wis dijadwal. Upamane, selapanan RT saiki ing omahe si A, selapanan RT sabanjure  ing omahe si B. Nganti kabeh warga wis kapanggonan selapanan, lagi muter maneh saka wiwitan. Dadi, muter-muter terus. 

Ing selapanan RT lumprahe Ketua RT maringi kabar marang wargane. Bab apa wae kang penting. Bisa bab administrasi RT, rukun warga (RW), lan desa kang ana gandeng cenenge karo kabutuhane warga. Bisa wae bab keamanan, kesehatan, lan liya-liyane. Kejaba kuwi, ana uga pengurus liyane, contone bendahara kang nglaporake bab keuangan RT. Uga ana tanya-jawab antarane warga karo pengurus. Dadi, kumpulan utawa selapanan RT kuwi kanggo ngrembug apa wae bab kabutuhane warga lan kemajuane RT.

Meh saben selapanan RT, kepala dusun (kadus) rawuh. Kabar kang durung kawartakake dening Ketua RT, kadus kang nglengkapi. Umume kabar-kabar saka pamerintahan desa. Bab iki kadus kang paling ngerti awit saben dina ngantore ing bale desa. Kala-kala Ketua RW rawuh ing selapanan RT. Informasi kang diwartakake lumrahe ora beda karo Ketua RT lan kadus. Mung informasi-informasi khusus RW kang beda. Mula informasi bab ke-RW-an diumumake ing selapanan RT. Awit pamerintahan RW secara hierarki ana ing dhuwure pamerintahan RT. Dadi, Ketua RW uga melu ngupayakake kemajuane RT. Apik eleke RT, Ketua RW ya melu tanggung jawab.

Ana kang beda karo selapanan-selapanan RT sadurunge, selapanan RT ing pungkasane taun 2017 iki ana bab kang khusus. Apa kuwi? Nalika miwiti acara ana nyanyi Indonesia Raya dhisik. Kabeh ngadeg. Kaya bocah-bocah sekolah nalika nyanyi lagu kebangsaan kuwi kanggo ngiringi munggahe gendera abang-putih. Ora ana siji-sijia warga sing ndhodhok. Ora ana sing gojegan. Kabeh nindakake kanthi khidmat. Sanajan swarane ora apik kaya swarane paduan swara, yen dirungokake kanthi tenanan, ngresep sajroning ati. 

Kejaba kuwi, sabubare nyanyi Indonesia Raya, para warga ngucapake Pancasila. Kawiwitan saka sila kapisan nganti kalima. Kaucapake bareng. Posisine isih ngadeg. Ora ana warga sing guyonan. Tanpa panyuwun, kabeh ngucapake kanthi seru. Semangate katon cetha. Kabeh duwe rasa empati marang leluhur-leluhur kang wis ngedegake negara Indonesia. Perjuangane para pahlawan kaya-kaya nyemangati warga nyuwarakake ukara-ukara kang tinulis ing teks Pancasila.

Aku banjur mikir yen selapanan utawa kumpulan RT ana  bab kang anyar, iki mesthi ora mung ing kampungku. Ing papan liya mesthi ana uga. Sebab, iki mesthi wis dadi program pamarintah. Pancen apik. Supaya warga masyarakat ora nganti lali lagu Indonesia Raya lan teks Pancasila. Ing wektu-wektu iki lumprahe lagu Indonesia Raya lan teks Pancasila mung dinyanyekake lan diucapake yen pas pitulasan. Dadi, setaun sepisan, ngepasi wulan Agustus. Tirakatan malam pitulasan ing saben kampung para warga mesthi nyanyi Indonesia Raya lan nyuwarakake teks Pancasila. 

Kajaba cikben ora lali, lumantar nyanyi Indonesia Raya lan ngucapake teks Pancasila, nilai-nilai kebangsaan lan kejuangan ngresep ing jiwane warga masyarakat. Supaya ing bebrayan bisa ginayuh urip aman, tentrem, santosa, lan sejahtera. Awit wong siji lan sijine; golongan siji lan sijine padha guyup rukun. Bab kebersamaan, toleransi, persatuan, lan kesatuan saya diperkuwat. Iku kang bakal ndadekake bangsa Indonesia dadi luwih santosa lan sugih.

Mbangun kasantosaning bangsa Indonesia pancen kudu diwiwiti saka kampung-kampung. Saka lingkungan kang ciut.  Awit, ing kono sesambungan paseduluran isih kuwat karasakake. Yen ing saben kampung ing wewengkon Indonesia kapupuk semangat paseduluran, kaya kang sinerat ing lagu Indonesia Raya lan teks Pancasila, ora mokal ing tembe bangsa Indonesia dadi bangsa kang luwih maju. Ayo budayakake nyanyi Indonesia Raya lan ngucapake teks Pancasila nalika miwiti kumpulan utawa selapanan RT ing saben kampung ing wewengkon Indonesia!

Maem

Ndeleng bocah-bocah padha maem mesthi wae seneng. Apa maneh yen maeme telap-telep. Lahap banget. Nganti entek, ora sisa, tanpa ngongkon. Yen biasane rada meksa, dumadakan dadi ora meksa jelas ndadekake ati seneng. 

Tambah saya seneng yen maem bebarengan. Aku ndeleng anakku loro maeme bareng wae senenge ramekakat. Lungguh adhep-adhepan. Ing sangarepe ana panganan. Sakarone katon menikmati banget. Maem karo guyan-guyon, ngomang-ngomong, kok ya katon nyenengake. Aku banjur nyedak, njupuk sithik,  ngicipi. Anakku sakarone dadi malah saya seneng awit bapake gelem ngrasakake. Kaya-kaya maringi tanda yen aku uga seneng panganan asil masakane.

Kenthang lan jamur goreng kang lagi dimaem kuwi pancen masakane anakku sakarone. Wiwit ngoceki, ngirisi, nganti nggoreng kenthange, kabeh ditandangi dhewe. Semono uga ngumbah, ngopesi, mbumboni, lan nggoreng jamure. Pokoke kabeh dilakoni dhewe.  Ibune ora ing omah, lagi kerja, dadi ora ana kang ngewangi. Dene aku kang ana ing omah, mung ndeleng wae.

Aku seneng ndeleng bocah-bocah padha masak. Adine kang lagi klas IV mung ngewangi. Sanajan mung ngewangi, pakaryan iku kalebu pakaryan wigati. Awit, ngoceki, ngumbah, lan ngirisi kenthang mbutuhake ketrampilan. Bagean nggoreng ditangani mbakyune. Wis klop. Ana kang nyiapake bahan, ana kang nggoreng. 

Pangalaman penting kaya ngono kuwi bisa dialami sakarone nalika liburan. Liburan dadi wektu penting kanggo mbangun rakete paseduluran. Uga sinau bareng bab-bab kang ora disinaoni ing sekolahan. Ananging,  bab-bab kuwi dibutuhake ing sajroning urip. Yen wektu durung dewasa wis pinter tandang gawe kang ana sesambungane karo bageane, ing tembe ora bakal kangelan.

Bocah-bocah wedok kang wis bisa masak, sanajan mung kenthang lan jamur goreng, kalebu wis apik. Ana pengalaman penting. Ora saben bocah wedok duwe pengalaman kaya ngono kuwi. Tergantung lingkungan kulawargane. Yen ana ing lingkungan kulawarga saben pagawean dicandak pembantu, pangalaman ngono kuwi ora bakal tinemu. Ananging, yen ana ing lingkungan kulawarga tanpa pembantu, pangalaman ngono kuwi gampang dilakoni. Kaya dene kang dialami anakku sakarone.

Ananging, ana bab kang aku kurang sarujuk. Yaiku yen wis maem jinis panganan kaya ngono kuwi, kenthang lan jamur goreng, lumrahe anak-anakku wis ora gelem maem sega. Aku mikir yen mung maem jinis panganan kuwi kurang mantep. Awit, biasane maem sega. Kaya bapak lan ibune. Aku lan ibune bocah-bocah yen ora mangan sega ora mantep. Yen mung mangan jinising panganan kaya kenthang lan jamur goreng dakanggep jaminan utawa makanan ringan. Beda yen sawise maem sega, lagi maem makanan ringan. Aku ora apa-apa. 

Tambah ora seneng maneh yen anakku sakarone maem kenthang lan jamur goreng nganggo saos. Ananging, yen dakpenggak ana alasane. Alasane klasik banget, yaiku ora terus-terusan wae kok! Mung ngono. Ananging,  alasan iku gawe aku “ngalah” awit alasan iku pancen bener. Anakku sakarone ora terus-terusan migunakake saos saben maem. Ananging, saben wong tuwa nduweni rasa kuwatir dampak sabanjure. Minimal yen bocah nganti ketagihan migunakake saos. 

Ya dakbalekake maneh marang bab-bab kang pisitif. Maem kenthang lan jamur goreng masakane dhewe ana untunge. Sepisan, bocah-bocah padha guyup gotong royong masak bareng. Kaping loro, bocah-bocah duwe ketrampilan masak  kang migunani ing wektu-wektu sabanjure. Kaping telu, bocah-bocah ngalami dhewe yen arep ngrasakake enak iku kudu ana proses kang dilakoni. Kaping papat, asile masakan luwih sehat. Lan, sing kaping lima, luwih irit.

Mbangun Kabecikan

Wektu kanggo tes utawa ulangan kang dakweruhi paling dawa rong jam. Upamane, saka jam pitu nganti jam songo. Iku mono ora kanggo kabeh mata pelajaran. Mung mata pelajaran tartamtu. Lumrahe mata pelajaran Matematika, IPA, Bahasa Indonesia, lan Bahasa Inggris (kanggone murid SMP lan kang sadrajat mendhuwur).

Mata pelajaran kang daksebut ing dhuwur kuwi mata pelajaran kang di-UN-ke, ujian nasional. Dadi kaya-kaya mata pelajaran kang luwih penting timbang mata pelajaran liyane.  Mula lumrah yen wektu kangga tes utawa ulangan mata pelajaran kuwi luwih dawa. Kajaba materine penting lan akeh, uga kanggo gladhen UN. Awit, wektu kang kasediyakake UN mata pelajaran-mata pelajaran kuwi ya rong jam.

Lumrahe tes utawa ulangan mono ana kang ngawasi. Ing sekolah, guru-guru duwe peran kuwi. Dadi pengawas tes utawa ulangan lumrahe ya guru-guru. Saben ruang diawasi rong guru. Ananging, yen ana kahanan khusus, bisa wae sak ruang diawasi guru siji. 

Tujuane ngawasi bocah-bocah tes utawa ulangan, sanajan mung rong jam, supaya kejujuran bisa kawujudake. Bocah siji karo sijine cikben ora contoan. Ora ana bocah kang ngepek. Bocah-bocah kaarahake mikir dhewe-dhewe. Yen kahanan kuwi kang tinemu, asile tes utawa ulangan mesthi bisa nggambarake (kanthi tenanan) potensine bocah-bocah.

Pengalamanku sakjege ngawasi tes utawa ulangan, ana wae bocah-bocah kang duwe krenteg nyonto utawa ngepek. Malah wis ana bocah kang nglakoni. Awit konangan, ya daknasehati supaya ora nglakoni maneh. Prilaku iku ora apik. Yen dijarke ya padha wae mupuk prilaku korup wiwit ing sekolahan. Ana wae bocah kang migunakake kesempatan kanggo nglakoni bab  kang ora apik. 

Mula mesthine para guru kang lagi ngawasi bocah-bocah tes utawa ulangan kudu tenanan. Awit, yen para guru gelem jujur, ana lho saperangan guru kang kurang tegas nalika ngawasi tes utawa ulangan. Kayata, yen ana bocah kang nyonto utawa ngepek ora dikandhani kanthi serius. Dadine yen ana kesempatan maneh, bocah-bocah ya nglakoni prilaku mau. 

Saperangan guru, kang duwe prinsip tegas, nalika ngawasi tes utawa ulangan,  diwedeni bocah-bocah. Ora ana bocah kang wani nyonto utawa ngepek. Aku kalebu guru kang diwedeni (muga-muga wae disegani ya) bocah-bocah nalika ngawasi tes utawa ulangan. Tujuanku kepengin mbangun kaadilan ing antarane bocah-bocah. Sing bisa ya ben bisa. Sing durung bisa ya ben sakuwate bisa. Awit, mesakake yen tinemu bocah kang sregep sinau, bijine kalah karo bocah kang ora sregep sinau amerga nyonto utawa ngepek. Tujuan kang luwih gedhe yaiku supaya bocah-bocah dadi generasi penerus kang duwe integritas. 

Pancen angel mbangun kabecikan tumprape bocah-bocah yen guru siji lan sijine beda prinsip. Kabeh guru kudu duwe prinsip kang padha mligine kanggo mbangun kabecikane bocah-bocah. Conto, yen ana bocah nalika tes utawa ulangan nyonto utawa ngepek, kabeh guru kudu paring tindakan kang padha. Yen guru A maringi tindakan tegas awujud njupuk lembar jawab, tegese bocah mau ora bisa nerusake nggarap soal; guru sijine ya ngono. Yen kabeh guru seiya-sekata, karaktere bocah-bocah bisa kabangun kanthi apik.

Paring Pandonga

Bocah-bocah nggarap soal ulangan ing sakjerone ruang klas. Ulangan akhir semester (UAS) kanggone Kurikulum Tingkat Satuan Pendidikan (KTSP) utawa penilaian akhir semester (PAS) tumprape Kurikulum 2013 dianakake ing awal-awal Desember 2017. 

Lumrahe kabeh sekolah ing Indonesia nganakake bab kuwi ing antarane wektu-wektu iku. Sanajan ora bareng mak brek, nanging maju-mundure ya ora adoh saka wektu kuwi.

Bocah-bocah sing nggarap soal katon anteng. Ora ana sing tolah-toleh, usrek. Kamangka papan sing dienggo, kahanane sumuk banget. Bocah-bocah mesthi sumuken kaya sing dakrasakake. 

Kringetku wae pating dredes. Mili saka sirah nganti pipi, banjur mengisor tekan bahu. Ing kono, kringetku nresep sajroning serat-serate klambi. Klambiku sing bagean dhuwur ya teles gebes. Dakkira bocah-bocah uga ngrasakake kaya apa sing dakrasakake. 

Apamaneh bocah-bocah wadon kang nganggo jilbab. Sumuke mesthi saya nemen. Ananging iki mung panemuku. Panemune wong kang ora tau nganggo jilbab. Bisa wae beda panemu karo wong kang wus kulina nganggo jilbab. Sumuke ruangan bisa wae ora ana pengaruhe apa-apa. Kaya pengakuane salah sijine muridku wedok kang jilbaban nalika daktakoni sumuk apa ora. Jawabe, ora sumuk. Lah tenan to. Pakulinan dadekake biasa wae sanajan wong liya ngrasakake ora biasa.

Sanajan arep kepiyea, ruangan sumuk sing digunakake ulangan/penilaian, tetep duwe pengaruh marang kondisine bocah. Bocah-bocah tetep ngrasakake luwih nyaman ing papan kang adem.  Awit kahanane, bocah-bocah tetep nduweni semangat.

Ora ana siji-sijia bocah sing ngeluh krana ruang. Daksawang siji-siji, katon anteng wae. Ya ora ana sing kipas-kipas, nganggo pucuking jilbab, kertas, utawa piranti liyane. Kahanan kuwi mratandhani yen bocah-bocah ngendaleni diri. Berjuang kanthi tenanan.

Mula aku paring pandonga tumprape para murid. Supaya asile berjuang apik-apik. Ora nguciwani awake dhewe, wong tuwa,  lan sapa wae sing nduweni sesambungan kulawarga lan kekancan.

Ngancani Sinau

Ngancani sinau kalebu aktivitas kang ana kaitane karo wong liya. Ngancani sinau kuwi bisa amerga karepe dhewe. Ananging, ana uga kang amerga karepe wong liya, yaiku panjaluke wong sing lagi sinau. Kang disebut ing buri kuwi kaya bab kang aneh. Awit, wong sinau kuwi umume dhewekan. Ora jaluk dikancani. Malah saperangan wong sinaune ing wayah sepi. Tengah wengi utawa subuh, nalika wong-wong isih akeh sing padha turu.

Aku duweni panemu, tumprape wong-wong tartemtu yen sinau ing wayah sepi dhewekan. Ananging, tumprape wong-wong liyane yen sinau ing wayah sepi nanging jaluk dikancani. Ragilku lagi wae sinau jaluk dikancani. Aku ora takon alasane kenapa sinau kok dadak jaluk dikancani. Aku mung manut wae panjaluke. Mung sediluk aku wis ana ing cedhake.

Dheweke pancen sinau. Maca buku sing wis ana ing ngarepe. Buku kabukak byak. Diwaca tanpa swara. Tegese, maca sakjerone ati. Dheweke wis bisa maca sakjerone ati. Jinising maca iki ora saben wong bisa. Awit, ing kanyatan ana wong kang maca kudu banter, metu swarane. Yen swarane ora metu, bab-bab kang disinaoni ora mlebu ing pikiran. Ora ana sing nyanthol sithik-sithika.

Ing sasuwene ngancani sinau, saben-saben ana pitakonan kanggo aku. Yen ragilku nemu tembung sing dheweke ora ngerti, banjur takon karo aku. Iku ora mung ping siji-loro. Takone kerep. Pokoke yen ana tembung sing ora dingerteni, mesthi takon. Yen durung dakjawab, dheweke ya ngenteni jawabane nganti dakunekake. 

Ana untunge kanggo awakku. Awit, aku kudu muter pikiranku yen ana pitakonan sing angel jawabane. Meksa mikir. Ngudhal-ngudhal pengalaman sing wis suwe kakubur jero. Ya gelem ora gelem golek nganti ketemu. Dadi aku meh kaya kamus. Tembung-tembung sing ditakokake, dakpikirake tegese utawa maksute. 

Cara sinau ngana kuwi sing nyenengake ragilku. Awit, dheweke ora mung ngadhepi buku, kang ora bisa diajak komunikasi. Ananging uga ngadhepi aku, kang bisa diajak rembugan. Sinau cara ngana kuwi pranyata bisa luwih efektif. Amarga yen ana tembung kang angel tegese, ora dadak golek ing kamus kang kudu molak-malik halaman. Cukup ngrungokake sing njelasake wae, sabanjure ngerti tegese utawa maksute. Dadi luwih singkat wektune, nanging entuk asile. Nyenengake!

Jagong ing Pahargyan Manten

Gambar kapethik saka www.whenwedding.com

Aku lan sisihanku lagi wae rampung nyumbang kanca kang nikahake putrane. Ora ing gedung, nanging ing omah. Mantenan ing gedung saiki lumrah, kaya wis dadi polaning urip masyarakat kutha. Sauger ana dhuwit, pancen luwih praktis nganakake adicara pahargyan manten ing gedung. Kasebut praktis awit kabeh uba rampe gegayutan karo kaperluan manten, sarana gedung, lan konsumsi wis kaborongake marang even organiser (EO).

Kajaba praktis, omah-omah ing kutha lumrahe pas-pasan. Ora ana pekarangan amba cedhake omah. Dadi, yen nganakake pahargyan manten ing omah ya kapeksa nutup dalan. Dalan diowah dadi papan pahargyan. Rada muntel alias seg-segan. Ananging, cara ngene iki kerep katindakake. Awit, pracaya apa ora, cara ngene iki luwih ngirit ragad katimbang nganakake ing gedung.

Ing sisihe omahe kancaku pancen ana pekarangan kosong. Ing kono kaedhegake tratag/tarub. Kanggo papan pelaminan manten lan para tamu kang rawuh. Papan pelaminan ing panggung. Para tamu ing ngisor pinarak ing kursi. Ing pinggir-pinggir pinarake para tamu wis  tinata rapi dhedhaharan ing meja-meja gedhe. Ana para pramusaji kang siap mbiyantu para tamu kang arep dhahar. 

Dhedhaharane warna-warna. Ana gule kambing, sate kambing, sate ayam, sega pindhang, soto daging, bakso, lan liya-liyane. Unjukane ya warna-warna. Para tamu bebas kepengin dhahar lan ngunjuk apa wae kang kasediakake.

Wis lumrah yen para tamu uga disuguhi hiburan. Sinambi dhahar lan ngunjuk, para tamu bisa ndeleng hiburan orjen tunggal. Swara lan jogedane para biduan nglipur para tamu.  Sumbangan lagu saka tamu uga perangan panglipur kang apik. 

Sawise marem dhahar lan ngunjuk, para tamu atur doa restu marang penganten lan pasangan wong tuwane kang ngapit manten ing pelaminan. Ana para tamu kang diaturi foto bareng manten. Kang ngene iki lumrahe isih dulur utawa kanca raket, utawa kanca kerja.

Para among tamu kang macak ayu-ayu lan bagus-bagus nampi para tamu ingkang rawuh kanthi ramah. Semono uga marang tamu kang kondur, para among tamu ngaturaken pamatur nuwun kanthi luwes.    

 

Polisi kang Paring Pangayom Masyarakat

Gambar kapethik saka riliarully.wordpress.com

Yen para kadang padha gelem ndeleng ing dalan-dalan prapatan, pratigan, lan saurute dalan kang dienggo menggok, mesthi ana wong kang mitulungi ngatur arus lalu lintas kaya polisi, cikben pengendara lancar mlakune.

Wong-wong kuwi mesthi duwe pamrih. Yaiku ngenteni peparinge pengendara kanti ikhlas. Yen ana sing maringi ya ditampa kanthi pamatur nuwun. Ananging yen ora ana kang maringi, sangertiku wong-wong kuwi ora meksa.

Sanajan ora mokal, ing antarane wong-wong kuwi ana sing meksa. Meksane kanthi cara alus. Ora nganggo pangucap-pangucap kang kasar. Ananging nganggo basa simbol, kayata panyorote mripat, mecucune lambe, lan pratingkah liya-liya kang kesane medeni pengendara. Karepe, cikben ana saweran.

Awit, wong-wong sing ngono kuwi pancen ora duwe pagawean. Dadi kaya-kaya ngatur arus lalu lintas iku pakaryan kang utama. Pancen ana wong-wong kang nekuni profesi ngono kuwi. Ananging cacahe  sithik. Dene wong liyane, aktivitas kuwi mung digawe sampingan. Umume kang nganggep aktivitas sampingan yaiku para tukang becak, kang saben dinane "ngetem" ing papan kono.

Para abang becak ing jaman saiki pancen wis kangelan nemu penumpang. Wong-wong wis akeh kang duwe motor. Dadi mrana-mrana mesthi ngendarai motor dewe, saora-orane diantar-jemput karo kaluwargane. Dadine para tukang becak migunakake wektu nganggur kanggo golek duwit kanthi dadi polisi cepek. Ya polisi cepek.

Sanajan, kang ditrima saka masyarakat ora mesthi cepek. Ana saperangan wong kang menehi duwit rada akeh. Mulane, saben-saben ana wong kang mbutuhake jasa becake ditolak awit sithik mbayare. Luwih akeh entuk duwit saka perane dadi polisi cepek timbang ngonthel becak. Awit ngono kuwi, ing akhir-akhir iki bab dadi polisi cepek dilakoni kanthi gantian utawa miturut daftar tugas. Kaya-kaya wis dimanajerial kanthi cara modern.

Dadi, yen para kadang saben-saben mrangguli para polosi cepek gonta-ganti wonge ing papan kang padha, iku asile manajerial  mau. Esok si A, awan si B, sore si C, lan bengi si D. Ana shift-shiftane.

Sabenere, ana polisi cepek kuwi apik yen pancen ing papan kuwi arus lulu lintase rame. Kosok baline ora apik yen arus lalu lintase sepi. Yen kondisi dalane ora rame mesthi wae ora perlu diatur. Pengendara bisa ngatur dhewe. Ananging, sok-sok ana wae polisi cepek sing gawe-gawe, mung motive golek keuntungan. Arus lalu lintas kang kalebu sepi, malah digawe macet, cikben entuk saweran.

Awit ana motif kang ora apik kuwi, kala-kala ana pengendara kang ora aweh saweran. Ananging ora sithik para pengendara kang kapeksa aweh saweran supaya kendaraane (mligine mobil) uwal saka prilaku ala oknum polisi cepek.  Yen wis kaya ngono kuwi ora beda karo premanisme.

Mula wis samesthine polisi kang dibayar negara kudu luwih ndhisik ngatur arus lalu lintas ing dalan-dalan kang rame. Ora malah kedhisikan karo polisi-polisi cepek kang duwe motif ala mau. Yen meruhi polisi cepek kang kaya ngono kuwi, polisi negara kudune nglarang. Ora malah ngenjarake. Sebab, masyarakat butuh rasa nyaman, aman, lan temtrem ing bebrayan gedhe iki.






  





  

Ngrasakake Katresnan

Sore mau ponakanku jumedhul ing omahku. Numpak beat dhuweke, kang dadi alat transportasine saben dina. Ing cepitan ngarep, katon ana bungkusan kerdus. Pengakune, kerdus kuwi isine sirsat. Sirsat saka mbahe bocah-bocah. Kanggo kulawargaku dan kulawargane ipeku. Cacahe sirsat ana enem. Dadi, kulawargaku entuk bagean telu, semana uga kulawargane ipeku. Dakadum kanthi adil, telu-telu. 

Sanajan kang diarani adil kuwi ora kudu padha cacahe. Nanging, amrih gampange ya dakbagi padha. Cara iki ora mrelokake pemikiran kang njlimet. Kersane mbahe mesthi kaya ngono uga. Sakulawarga entuk telu. Supaya padha-padha bisa ngrasakake. 

Ora mung ngrasakake sirsat, nanging ngrasakake katresnan. Awit, sejatine sirsat kiriman mbahe bocah-bocah ora mung cukup ditegesi winates ing jinising woh-wohan. Nanging, luwih jero saka kuwi, yaiku mralambangake tresnane wong tuwa marang anak. Mulane, saben ana kiriman saka wong tuwa marang putrane, ora pantes yen dideleng rupa barange. Sebab, bisa bae barange ora pati apik kang bisa nguciwani. Mula, delengen bae “jerone” rasa tresna. 

 Apa kang bisa didahar wong tuwa, bisaa dirasakake putrane uga. Mangkono lumrahe pangajeng-ngajenge kabeh wong tuwa tumprap putra-putrane. Nanging, yen wong tuwa nembe ngrasakake babagan kang ora enak, yen bisa putra-putrane aja nganti ngrasakake.

Pelesiran, Lumrahe Tutuku kanggo Tandha Tresna

          

Gambar kapethik saka guskom.blogspot.com

  Pelesiran lumrahe disenengi sapa bae. Wong kang wis  sepuh utawa isih enom, kabeh mesthi seneng. Wong kang manggon ing desa seneng yen pelesiran ing kutha. Kososkbaline, wong kutha ya seneng yen pelesirane menyang desa. Isa ngrasakake kahanan kang beda, ora kaya biyasane, pancen nyenengake banget.

            Akeh banget kahanan anyar kang diweruhi ing papan pelesiran. Kahanan anyar kuwi isa awujud apa bae. Endahe sesawangan alam, kayata gunung, ara-ara, segara, pante, guwa, kali, lan liyane. Unike sesawangan asil kabudhayan, kayata candi, ukir-ukiran, gambar, reco, lan liyane. Ana objek maneh kang uga nyenengake ati, kayata kebun binatang, hutan lindung, lan maneka warna wahana permainan.

            Tumrape wong kang lelungan pelesir, rasa bungahe ora mung kepengin dirasakake dhewe.  Nanging, kepengin uga isa dirasakake wong liyan, mligine wong kang ing omah lan kanca-kancane kang ora melu pelesiran.

            Mula, lumrahe wong kang pelesiran tutuku barang kang didol ing papan pelesiran. Barang kang dituku kuwi yen wis teka ing omah (sabaline pelesiran) diwenehake wong kang ora melu pelesiran. Kanti mangkana, wong-wong kang ana ing omah uga melu ngrasakake bungah. Rasa bungah nrima asil tutuku kuwi uga ndadekake bungahe sing nukokake. Awit, apa kang dadi kekarepane isa kawujudake.

            Sanadyan barang kang dituku regane murah, nanging gedhe tegese. Isa bae barang mau regane mung limang ewu, kaya-kaya ora ana ajine, kayata sandal jepit, gelang, gantungan kunci, kipas, lan sajenise. Nanging sejatine aja mung dideleng saka barange. Delengen saka alasane kenapa barang kuwi dituku lan diwenehake marang wong. Iku luwih aji. Awit, ing kono isa kita prangguli bab tandha tresna. Yaiku, wujud katresnan antarane wong kang nukokake lan kang ditukokake.  

            Babagan kuwi kalebu kabudhayan adi luhung kang urip ing tengah-tengahing bebrayan. Mula, prelu dijaga. Aja nganti muspra saka panguripan bebrayan awake dhewe. Diipuk-ipuk, cikben kabudhayan kuwi uga dirasakake dening anak-cucu kita nganti ing puputing jaman.

Nyengkuyung Ngrembakakake Basa Jawa

          

Gambar kapethik saka Jateng Tribun news

Ora kena dipungkiri yen saiki basa Jawa ilang saka bebrayan adi. Ora mung ing laladaning wong tuwa. Ing wewengkone bocah-bocah apamaneh. Babar blas wis ora wanuh. Wong kang urip ing desa lan kutha padha bae. Pakulinan migunakake basa Jawa kanggo pacelathon wis ora ana. Yen ana, mesthi ora akeh, tur lumrahe kurang migatekake unggah-ungguhing basa.

            Apamaneh ing lembaga-lembaga, apa kuwi pamarintah utawa swasta, saben dina kaya-kaya kudu migunakake basa Indonesia kanggo pirembagan. Ya ora keleru, awit basa Indonesia minangka basa resmi kang dikukuhake pamarentah kanggo basa pengantar ing kantor-kantor.

            Ananging, kahanan sing kaya ngono kuwi, disadari apa ora, saya suwe bakal nglalekake anane basa Jawa. Kamangka basa Jawa kuwi sugih pasinaon. Basa Jawa kang lair saka kabudhayan Jawa nduweni samubarang pasinaone urip kang luhur. Kayata, unggah-ungguhing basa, prilaku, lan rasa. Yen kabeh kuwi katindakake kanthi premati bisa mujudake kapribaden urip apik.

            Bisa bae ilange urip kebak karakter ing wektu saiki karana saperangan akeh wong wis ngalekkake kearifan lokal, ing antarane anane basa Jawa kuwi. Mula, ananing kapeduliyan pamarentah bab nganakake kabijakan migunakake basa Jawa prelu diapresiasi kanthi positif.

            Wulan Maret kapungkur, Pamarentah Kabupaten Kudus, Jawa Tengah, ngresmekake dina Rebo dina basa Jawa. Bupati Kudus, Musthofa, kang napakastani prasastine ing Pandapa Kabupaten. Ing adicara kuwi dirawuhi jajaraning pejabat Kabupaten Kudus. Kalebu guru-guru, mligine guru mata pelajaran (mapel) Basa Jawa SMP/MTs lan SMA/SMK sadarajat negeri/swasta ing Kabupaten Kudus.Kabeh sing rawuh cacahe kurang luwih sewu wong.

            Ing adicara kanthi tetenger “Byawara Basa Jawi Kabupaten Kudus (Warso?) 2014”, kuwikaaturake sarwa budhaya Jawa. Kayata, pranata adicara, kejaba nganggo busana adat Jawa uga migunakake basa Jawa nalika mandhu lumakuning adicara. Semana uga nalika bupati atur sambutan, ngagem basa Jawa.

            “Kangge nguri-uri basa Jawi saha mbangun karakter adhedhasar kabudhayan Jawi, basa Jawi kedah dipunginakaken saben dinten Rebo ing sadaya papan, mliginipun wonten ing kantor-kantor saha sekolah wiwit Rebo benjing,” ature Bupati Kudus nalika sesorahing tengah-tengahing tamu undhangan.

            Ing sajerone atur sambutan kuwi, ana tembung-tembung basa Jawa kang salah pangucapane. Gegayutan karo babagan kuwi, priyayi nomer siji ing Kudus iki ngakoni. Ditegesake, salah ora apa-apa. Sing wigati wisngupaya gelem sinau. “Pramila para dwija sampun ajrih lepat menawi ngasta pasinaon Basa Jawi ngagem basa Jawi wonten sekolah,” unjuke.

            Mireng pangandika kang kaya ngono, para tamu undhangan, kang saperangan akeh kadang guru Basa Jawa, kuwi padha ngguyu. Swarane gumrenggeng ngebaki pandhapa. Nanging ora let suwe, mak klakep, wening.Awit, sakbanjure pangarsane pamarentahing Kudus, kuwi atur panyuwun marang para kadang guru. Yaiku, guru-guru Basa Jawa ing tlatah Kudus kasuwun dadi oncor ngrembakaning pakulinan migunakake basa Jawa ing kalangane bocah-bocah sekolah. Awit, saiki bocah-bocah sekolah kaya-kaya wedi migunakake basa Jawa kanggo pacelathon, apamaneh yen jinising krama.

            Kaya kang diakoni Rina Ramadhana Amalia, salah sijining siswa SMP ing Kudus, nalika didangu guru bab program basa Jawa kang wiwit diresmekake nganti cathetan iki katulis wis lumaku udakara rong minggu. Dheweke ngaku yen rumangsa kangelan migunakake basa Jawa, apa maneh yen pacelathon karo bapak/ibu guru kang kudu ngganggo basa Jawa krama. “Mboten saged, Pak,” mature. Malah dheweke matur yen kapeksa, ya migunakake basa Jawa krama kacampur basa Indonesia.

            Kanyatan kang diadhepi Rina kuwi nggambarake kanyatan kang diadhepi kabeh bocah. Bocah-bocah, malah uga wong dewasa zaman saiki, kaya wus kacabut saka akar budhayane dhewe. Mula, kanthi program “Rebo dina basa Jawa”, kuwi muga-muga bisa njalari ngrebakaning pakulinan migunakake basa Jawa.

            Sanadyan isih akeh pepalang. Kaya dene kanyatan kang katemokake ing kalangane para guru. Yaiku, saperangan akeh guru prayata padha karo Rina. Ora lancar migunakake basa Jawa. Awit, lumrahe yen pacelathon ing sekolah, guru-guru migunakake basa Indonesia. Luwih-luwih yen pacelathon karo para siswa. Sanadyan wiwitane guru wis migunakake basa Jawa, nanging para siswa ora bisa ngimbangi, pungkasane guru kapeksa migunakake basa Indonesia. Kanyatan iki kang uga  ndadekake saiki akeh guru kangelan ngecakake basa Jawa.

Ewasamana, para gurulumrahe rumangsa bombong ana program yen saben Rebo migunakake basa Jawa. “Srana basa Jawa, bocah-bocah bisa kaakrabake karo unggah-ungguh. Iku wigati banget, awit ing zaman saiki kang aran unggah-ungguh kuwi wis adoh saka pakulinane bocah-bocah,” mature Sri Isnaini, salah sawijining guru basa Jawa ing Kudus.

Dadi pangarep-arep kita, program kuwi lumaku apik. Awit, kajaba basa Jawa bisa kawarisake marang generasi enom, uga kanthi alon-alon mbangun karakter adhedhasar kearifan lokal. Kuwi kabeh mbutuhake proses kang dawa. Mula, kabeh, mligine pamarentah lan masyarakat Kudus, kudu melu nyengkuyung babagan kuwi tanpa kendhat. Mugia.

Gusti Ngayomi

Urip iki kudune mung nuruti Gusti

mekak hawa nepsu

kang mburu laku kliru

iku mono caos puji

awit urip iki wis kinanthi dening Gusti

Sanadyan lumakuning urip akeh pepalang

njiret isining ati kang yekti

prasasat godhong garing tumiba saka pange

tanpa daya, kebak dosa

nanging aku lan kowe tan sinirik

awit Gusti kang mahasuci ngayomi

Wit dadi Korbane Politik

Gambar calon pangarsane dhaerah dipaku ing wit

Meh kabeh dhaerah ing wewengkon Indonesia, kaya dene ing Kudus, Jawa Tengah (Jateng), lagi wae ngadhepi pilihan pangarsane dhaerah (bupati/wakil, walikota/wakil, gubernur/wakil). Kanggo ngoyak supaya oleh akeh swara, para calon padha nganakake kampanye. Carane maneka warna. Kaya kang saiki lagi ngetren yaiku masang gambar ing papan-papan kang bisa dideleng masyarakat.

Kang nguciwani yaiku akeh para calon kang ora duwe rasa gela masang gambar ing wit kanthi dipaku. Cara kang ngono kuwi mesthi bisa ngrusak wit-witan. Wit-witan kang mesthine diupakara kanthi tenan malah dipaku mung kanggo masang gambar. Yen wit kuwi duwe rasa, mesthi wae padha nangis.

Wit/tetanduran, pungkasane dadi korbane politik.  Tamangka, yen para calon duwe rasa peka marang lingkungan, ora bakal masang gambare ing wit-wit kang pancen sengaja ditandur kanggo asrining alam. Kudune malah kosokbaline, para calon bisa kampanye kanthi nganakake pakaryan kang ana gegayutane karo lingkungan. Awit, saiki kang dadi pacelathon ing bebrayan agung ya bab lingkungan, salah sijine wit-witan/ tetanduran.

Coba delengen ing wit-wit pinggir dalan, mesthi akeh banget ditempele gambar-gambar calon pangarsane dhaerah. Kanyatan kang ironis banget. Awit, ing kanyatan liya, ana bocah-bocah sekolah kang lagi nganakake gerakan njabuti paku ing wit-witan. Masang gambar ing wit-wit, ora mung ngrusak wit, nanging uga ngelek-eleki sesawangan.  Piye to?

Mempeng Sinau

MEMPENG: Sinau mempeng ing piwulangan.

Sedela maneh bocah-bocah sekolah sing wis ing kelas pungkasan arep ngadhepi ujian nasional (UN). UN isih dadi perangan pawiyatan kang diwedeni bocah awit minangka trap kang mratandhani lulus apa ora. Dadi, sekolah (ngungsi kawruh) kang katindakake mataun-taun kuwi, bisa ora kasil  mung katemtokake sawetara dina lumantar UN kuwi.

Mulane ing wektu-wektu mapak UN, bocah-bocah padha mempeng sinau. Ora mung sinau wayah esok ing sekolah kaya lumrahe. Nanging, bocah-bocah kaparingan sinau tambahan, ing wektu sadurunge utawa sarampunge jam sekolah. Ora mung mandeg samono. Ing wayah sore lan ana sing nganti wengi melu les ing bimbingan belajar (bimbel). Ana uga kang nekakake guru ing omah secara mligi, tumpraping wong sugih.

Buku-buku kang dibutuhake uga dipepaki. Buku-buku materi utawa kumpulan soal-soal. Ora mung tuku saka siji penerbit, nanging rupa-rupa penerbit cikben luwih lengkap. Buku-buku kang kasediyakake ing sekolah lumrahe isih kurang. Mula, bocah-bocah isih tuku saka toko-toko buku.

Ora prelu kaget yen wektu ngadhepi UN, ragat kanggo sekolahe bocah-bocah sansaya mundhak. Marang bab kuwi, wong tuwa/wali murid wis pirsa. Adhedhasar UN kang wis lumaku mataun-taun,  wong tuwa/wali murid tamtu wis nyediyakake ragat kanggo kabutuhan putra-putrine, mligine sing ana ing kelas ngadhepi ujian.

Mempenge sinau bocah-bocah ora mung ing sekolah, sinau tambahan, lan les, nanging uga nggumuli buku-buku kang dituku. Mung, yagene kanyatan kang kaya ngono lumrahe mung nalika ngadhepi UN. Mempenge sinau ora kawiwitan saka dhisik-dhisik. Kanyatan iki kang durung disadari kabeh bocah.

Ana bocah-bocah kang mempeng sinaune wiwit dhisik. Wiwit nalika mlebu sekolah wis sregep sinau. Bocah kang kalebu  golongan iki mesthi prestasine apik tur ora owah. Tegese, prestasine ajeg ing saben taun kepara malah mungggah. Dene, bocah-bocah kang sinaune dhangthek (kala-kala), gelem sinau yen arep ana ulangan, prestasine angel kasimpulake. Kala-kala apik, kala-kala elek. Dadi, awit owah saka-kala ya ora bisa digadhang-gadhang.

Becike pancen duwe tradhisi mempeng sinau wiwit dhisik. Sanadyan ana ulangan kang sifate ndadak, tetep wae siap, ora wedi, kalebu ngadhepi UN. Saka wektu saiki nganti UN, pancen kari rong wulanan. Amrih becike, wektu kang sathithik ini pantes digunakake sinau kanthi tenanan. Bab-bab kang ora ana gegayutane karo pasinaon, ing sawetara wektu iki, becike kasimpen wae.

Angel, Nguri-nguri Basa Jawa Lumantar Kabiasan ing Sekolah

PIWULANGAN: Bocah-bocah nembe ing piwulangan kelas.

Basa Jawa salah siji kabudayan Jawa kang kudu diuri-uri. Awit, kita, mligine wong Jawa, yen gelem ndeleng kanthi premati ing bebrayan agung (masyarakat) Jawa, meh wae akeh wong kang ora mangerteni basa Jawa. Ateges, akeh wong Jawa kang kelangan basa asline. Ora mung ing kalangane bocah-bocah, wong tuwa uga padha wae, akeh sing ora migunakake basa Jawa nalika pirembagan, apa kuwi ing omah, apa kuwi ing masyarakat.

Coba titinen ing brayat-brayat Jawa sacedake Penjenengan, ing saben dina mesthi migunakake basa Indonesia nalika nembe pirembagan. Apamaneh ing lembaga-lembaga pamarentah. Wis bisa kasimpulake yen kabeh mesthi migunakake basa Indonesia awit ana aturan kang ngiket supaya ing lembaga-lembaga pamarentah migunakake pengantar basa nasional, yaiku basa Indonesia.

Ananging kanggone SMP 1 Jati, Kudus, Jawa Tengah (Jateng), kang mapan ing Desa Getas Pejaten, Jati, Kudus, persis ing sisih lore Museum Kretek, ana dina kang dienggo kabiasan nguri-nguri basa Jawa. Saben Dina Kamis, cacahe kaping pindho sawulan pancen dianakake kabiasan nganggo basa Jawa ing kalangane murid lan guru, dene ing rong Kamis liyane kabiasan nganggo basa Inggris. Wawanrembag bab apa wae ing sanjabane piwulangan (pembelajaran) kaatag nganggo basa Jawa. Yaiku wawanrembage murid karo murid, murid karo guru, guru karo guru. Cikben basa Jawa nduweni ruang bisa ngrembaka.  

Sanadyan sekolah wis ngupakara basa Jawa kanthi ngono, nganti saiki bocah-bocah isih durung wanuh marang basa Jawa kanthi banget. Kahanan kang padha uga nemahi para guru. Tegese, para guru uga kurang wanuh marang basa Jawa. Migunakake basa Jawa ing wawanrembag mung kala-kala. Iku wae basane ora cocok karo unggah-ungguhing basa Jawa kang bener.

Lumrahe, kabeh (murid lan guru) duwe alasan yen migunakake basa Jawa kuwi kangelan. Luwih gampang migunakake basa Indonesia. Lha iki prekarane. Awit rumangsa ora bisa nganggo basa Jawa, malah ngadohi pakulinan nganggo basa Jawa. Ya pancen ora bakal wanuh-wanuh marang basa Jawa. Lha banjur kepriye?

Kupu kang Sengkleh Elare, Kanggo Pangilon

SENGKLEH: Kupu kang sengkleh elare nglemprok ing jogan.

Rebo sore (30/1), nalika aku lagi nyapu ing arep omah, daksawang ing jogan teras ana kupu kang nglemprok kanthi elar mekar. Kupu kuwi gedhe banget. Ora kaya kupu-kupu kang lumrahe dakprangguli, cilik awake. Kupu ukuran gedhe kang lagi nglemprok ing jogan kuwi pranyata salah sijine elare sengkleh. Dadi ya ora bisa mabur sanadyan dakuthik-uthik nganggo driji.

Awit kalebu sesawangan kang rada langka miturutku, mula ya dakabadekake karo kamera digital (kamdig) kaya wingi nalika aku mrangguli walang pepacangan. Langka, awit kupu kuwi ukurane ghede. Nanging, elare kang sengkleh ndadekake kupu kuwi ora katon apik kaya kupu-kupu lumrahe.  Kupu yen elare ora sengkleh mesthi katon apik awit bisa mabur mrana-mrene, sumringah lan trengginas, nengsemake mripat kang nyawang.

Malah kepara ngundhang pratingkah kang ora becik awit ora sethithik wong kang nalika nyawang kupu apik terus nduweni pepenginan bisa nyekel. Iku kang lumrahe ditindakake dening bocah-bocah. Ora mung diencup nganggo tangan, nanging nganggo jaring. Yen wis kecekel/kaencup, kupu kuwi dienggo dolanan. Pungkasane, kupu mesthi rusak elare lan mbokmenawa terus mati dicucuk pitik.

Kupu kang dakprangguli kang rusak elare sasisih kuwi banjur dakjumput dakpindahake ana ing wit sikas ngarep omah. Cikben ora diapak-apakake kewan liya, kayata dicucuk pitik utawa dikemah-kemah kucing. Awit kanthi kahanan kang kaya ngono kuwi, pitik utawa kucing gampang mangsa. Apamaneh ukuran kupune gedhe dadi luwih gampang kasawang saben mripat kalebu mata pitik lan kucing. Dakpesthekake yen kasawang dening pitik utawa kucing utawa kewan liyane mesthi kamangsa.

SELAMET: Muga-muga ing sadhuwure wit sikas, kupu gedhe kuwi isih bisa urip.

Aku ora weruh apa sebabe elare kupu kuwi sengkleh. Apa awit dienggo dolanan bocah-bocah apa awit gedhe ukurane dadi yen mabur natap kana natap kene banjur rusak elare, apa awit wis tuwa. Kang wigati aku wis paring pitulung. Mbuh, sabanjure aku ora weruh kupu kuwi, urip apa mati, nalika aku nulis tulisan iki ing wayah bengi. Pangarep-arepku, kupu kuwi bisa urip lan selamet ora kamangsa kewan liya sanadyan uripe ora sampurna.

Ing pamikiranku, ora mung kupu kang bisa nemahi kacilakan kaya ngono, manungsa kaya kita uga bisa nemahi babagan kang ora nyenengake. Babagan kacilakan kuwi bisa digawe dening liyan, awake dhewe, lan liya-liyane. Dening wektune, kita ora bisa mesthekake. Awit, kang kagungan wektu mung Gusti Allah. Saderma nglakoni urip, mula kita ya kudu ngati-ati cikben ora nemahi kanyatan kaya kupu kang nembe wae dakprangguli. Kupu kang sengkleh elare siji kang dakdeleh ing sadhuwure wit sikas ngarep omah, sesok esok, sawise aku tangi turu, bakal dakdeloki. Muga-muga isih selamet!

Walang Adon Kasmaran

ADON KASMARAN: Walang adon kasmaran ing godhong sikas.

Esuk mau, Senin (28/1), nalika aku arep menyang papan makarya, mripatku kagodha dening sesawangan kang prasaja, nanging eman yen mung daklewatake wae. Sesawangan iku ana ing sakdhuwure godhong palem, kang sinebut wit sikas. Apa sesawangan kuwi? Walang lanang-wadon lagi pepacangan. We, lah!

Aku banjur ngetokake kamera digital (kamdig). Sesawangan kang nyenengake kuwi banjur dakfoto. Ananging, walang kang nembe adon kasmaran kuwi kaya-kaya ora nggatekake yen ana makhluk liya kang lagi migatekake lelakune kuwi. Walang sakloron tetep padha adon kasmaran.

Yen mung lagi dideleng wae, walang kuwi ora bakal mabur. Dheweke sakloron mesthi tetap nindakake kewajibane nyukupi kabutuhan batin. Ngenak-ngenakna kang lagi wae ditindakake. Ora bakal dipedhot ing tengah dalan. Sunare kamdig nalika dakjepretake uga ora ngganggu lelakune kang banget pribadi kuwi. Walang sakloron tetep nindakake kewajiban jejodhon.

Mbokmenawa walang kuwi bakal enggal-enggal mabur yen ana kang ngganggu secara fisik, kayata narik-narik godhong kang diencoki utawa didudul saperangan ragane, apa elare apa sothange apa endhase. Walang sakloron mesthi medhot kewajiban kang ditindakake. Mabur kleper mbuh parane, isa wae siji ngulon siji ngetan. Dheweke rumangsa ora aman.

Mula kanggo ngurmati walang kang lagi adon kasmaran kuwi, aku ora ngganggu secara fisik. Cikben dheweke nglakoni apa kang kudu dilakoni, sing wigati lelakune kuwi ora ngrusak etika bebrayan para kewan. Ya, sanadyan kewan, kudu tetap kaurmat apamaneh ana gegayutane karo urusan-urusan kang banget pribadi.